GIỮ LỬA NGHỀ ĐAN LÁT CỦA NGƯỜI HRÊ

Về xã miền núi Sơn Mai, vùng đất giàu bản sắc văn hóa của đồng bào Hrê, ngoài những giai điệu trầm bổng của tiếng chiêng ba, những làn điệu Ta lêu, Ca choi mượt mà, còn có nghề đan lát mây, tre. Nghề đan lát truyền thống từ lâu đã gắn bó với đời sống của đồng bào Hrê nơi đây, vừa tạo thêm thu nhập, vừa góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Trong cuộc sống hiện đại, khi những vật dụng công nghiệp ngày càng phổ biến ở các làng quê vùng cao, vẫn có những người lặng lẽ gìn giữ nghề truyền thống của cha ông. Ông Đinh Văn Xếp, ở thôn Long Mai, xã Sơn Mai, là một trong những người như thế.

Biết đan lát từ khi còn niên thiếu, đến nay ông Xếp đã có mấy chục năm gắn bó với nghề. Tuổi cao, sức khỏe không còn như trước, nhưng mỗi ngày ông vẫn cần mẫn với những thanh tre, sợi mây. Từ những nguyên liệu mộc mạc, qua bàn tay khéo léo và sự kiên nhẫn của người thợ, từng sản phẩm dần thành hình với những đường đan đều, chắc và đẹp mắt.

Ông Đinh Văn Xếp – “Người giữ lửa nghề đan lát” ở thôn Long Mai, xã Sơn Mai

Các sản phẩm như rỗ, mũng, nia... được ông Xếp làm ra không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt của gia đình mà còn được người dân trong vùng tìm mua. Mỗi sản phẩm là kết quả của nhiều công đoạn, từ chọn nguyên liệu, chẻ, vót, tỉa nan đến đan và hoàn thiện. Công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo và đặc biệt là sự kiên trì.

Với ông Xếp, đan lát không chỉ là công việc để có thêm thu nhập. Đó còn là cách ông gìn giữ một nghề mà cha ông đã truyền lại.

Ông Đinh Văn Xếp chia sẻ: “Nghề đan lát do cha ông tôi truyền dạy lại. Tôi giữ nghề cũng đã mấy chục năm nay rồi. Tuổi già không còn sức lao động nên tôi đan lát mỗi ngày, vừa tăng thu nhập, cũng vừa giữ gìn cái nghề truyền thống của đồng bào Hrê.”

Trước đây, nghề đan lát gần như hiện diện trong mỗi gia đình người Hrê. Nhiều người từ nhỏ đã được cha mẹ, ông bà chỉ dạy cách chọn tre, vót nan và đan những vật dụng phục vụ cuộc sống. Không chỉ mang giá trị sử dụng, những sản phẩm mây, tre đan còn gắn với đời sống văn hóa, phong tục và trở thành một nét đẹp truyền thống của cộng đồng.

Thế nhưng, để giữ nghề trong cuộc sống hiện đại là điều không dễ dàng. Đan một sản phẩm mất nhiều thời gian và công sức nhưng thu nhập chưa cao, trong khi đầu ra chưa thật sự ổn định. Những người biết nghề, giỏi nghề phần lớn là các bậc cao niên, thế hệ trẻ lại ít mặn mà với việc học và nối tiếp nghề.

Bên cạnh đó, các sản phẩm công nghiệp với nhiều ưu điểm về mẫu mã, sự tiện lợi và giá thành cũng đang dần thay thế những vật dụng truyền thống. Nhiều đồ dùng bằng nhựa, kim loại đã trở nên quen thuộc trong mỗi gia đình, khiến sản phẩm mây, tre đan đứng trước không ít khó khăn trong việc tìm chỗ đứng trên thị trường.

Dẫu vậy, những sản phẩm đan lát truyền thống vẫn có sức hút riêng. Với nhiều gia đình đồng bào Hrê ở Sơn Mai, đó không đơn giản chỉ là những vật dụng phục vụ sinh hoạt, mà còn là những sản phẩm mang vẻ đẹp mộc mạc, gần gũi với thiên nhiên và chứa đựng giá trị văn hóa của dân tộc.

Để nghề đan lát tiếp tục được duy trì và phát triển, bên cạnh tâm huyết của những người giữ nghề như ông Đinh Văn Xếp, rất cần sự quan tâm trong việc truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ, hỗ trợ quảng bá sản phẩm và tìm kiếm đầu ra ổn định. Khi nghề truyền thống tạo được thu nhập và người trẻ nhìn thấy cơ hội từ nghề của cha ông, việc trao truyền nghề sẽ có thêm động lực.

Giữa những đổi thay của cuộc sống, ông Xếp vẫn lặng lẽ bên những nan tre, sợi mây, kiên nhẫn hoàn thiện từng sản phẩm. Công việc tưởng chừng giản dị ấy lại mang một ý nghĩa lớn hơn: gìn giữ một nghề truyền thống, gìn giữ ký ức văn hóa và trao lại cho thế hệ sau một phần bản sắc của đồng bào Hrê.

         Từ những đôi tay như ông Đinh Văn Xếp, nghề đan lát truyền thống vẫn đang được “giữ lửa”, để những giá trị mộc mạc, bền bỉ của cha ông tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay và không bị mai một theo thời gian.